شهر دانش بنیان، الگویی برای ارتقای کیفیت زندگی و تحقق توسعه پایدار

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، اسفندیار اختیاری، معاون سیاست گذاری و توسعه معاونت علمی و دبیر شورای راهبری فناوری ها و تولیدات دانش بنیان، در سمینار «تحول مفاهیم شهری و مسیر حرکت به سوی شهر های دانش بنیان، هوشمند و شناختی» که امروز، 23 مهرماه 1405، با حضور حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور برگزار شد، به تبیین مفهوم شهر دانش بنیان، ظرفیت های زیست بوم نوآوری کشور و ضرورت بهره گیری از توان علمی و فناورانه در مدیریت و توسعه شهر ها پرداخت.

اختیاری در این نشست با اشاره به شکل گیری و توسعه زیست بوم نوآوری کشور، اظهار کرد: امروز در کنار بخش های مختلف اقتصاد، اقتصاد دانش بنیان نیز به عنوان یکی از محور های توسعه کشور مطرح است. این اقتصاد بر دانش، فناوری، نوآوری و سرمایه انسانی تکیه دارد و برای تحقق اهداف آن، مجموعه ای از زیرساخت ها، نهاد ها و سازوکار های حمایتی شکل گرفته است.

وی با اشاره به ظرفیت های موجود در استان اصفهان، شهرک های علمی و تحقیقاتی، پارک های علم و فناوری، مراکز نوآوری، مراکز رشد، شتاب دهنده ها و فضا های کار اشتراکی را از اجزای زیست بوم نوآوری کشور برشمرد و افزود: در کنار این زیرساخت ها، شرکت های دانش بنیان در گروه های نوپا، نوآور و فناور و همچنین واحد های خلاق، بخش دیگری از ظرفیت های این زیست بوم را تشکیل می دهند.

دبیر شورای راهبری فناوری ها و تولیدات دانش بنیان با اشاره به نقش قوانین حمایتی در توسعه این ظرفیت ها، قانون حمایت از شرکت ها و مؤسسات دانش بنیان مصوب سال 1389 و قانون جهش تولید دانش بنیان مصوب سال 1401 را از چارچوب های قانونی مهم این حوزه دانست و گفت: با گسترش زیست بوم نوآوری کشور، ضرورت بازنگری و توسعه سازوکار های حمایتی نیز مطرح شد. در قانون جهش تولید دانش بنیان، موضوعاتی همچون تقویت ابزار های تأمین مالی، توسعه زیرساخت ها و گسترش بازار محصولات دانش بنیان مورد توجه قرار گرفته است.

وی با تأکید بر اینکه بهره گیری از ظرفیت های قانونی این حوزه به آشنایی و مشارکت مجموعه های مختلف نیاز دارد، خاطرنشان کرد: شرکت ها و مؤسسات دانش بنیان، دانشگاه ها، سازمان های توسعه ای و نهاد های تأمین مالی، همگی می توانند در چارچوب این قانون نقش آفرینی کنند. معاونت علمی نیز آمادگی دارد برای تبیین ظرفیت های قانونی و کمک به بهره گیری مؤثرتر از آنها، با دستگاه ها و نهاد های مختلف همکاری کند.

اختیاری در ادامه، مسئله اصلی توسعه شهر های دانش بنیان را نحوه ارتباط زیست بوم نوآوری با مسائل و نیاز های واقعی شهر ها عنوان کرد و افزود: پرسش اساسی این است که زیست بوم نوآوری شکل گرفته در شهر های مختلف تا چه اندازه توانسته است با زندگی مردم ارتباط برقرار کند و از دانش و توان شرکت های فناور برای حل مسائل شهری بهره بگیرد.

وی با اشاره به نمونه هایی از مسائل روزمره شهرها، از جمله آلودگی هوا، مشکلات زیست محیطی، فرایند های اداری طولانی و شیوه های سنتی ارائه خدمات، تصریح کرد: وجود پارک علم و فناوری، شرکت دانش بنیان و زیرساخت های پیشرفته، به تنهایی به معنای دانش بنیان شدن یک شهر نیست. مسئله این است که دانش و نوآوری تا چه اندازه در بدنه مدیریت شهری و فرایند های تصمیم گیری و ارائه خدمات نفوذ کرده و به بهبود عملکرد شهر منجر شده است.

معاون سیاست گذاری و توسعه معاونت علمی با بیان اینکه شهر دانش بنیان نباید به مجموعه ای محدود از شرکت ها و مراکز فناورانه در بخشی از شهر تقلیل پیدا کند، اظهار کرد: ممکن است شهری از فناوری های پیشرفته استفاده کند، اما همچنان در شیوه مدیریت، ارائه خدمات و حل مسائل خود از الگو های سنتی پیروی کند. بنابراین، برخورداری از فناوری به تنهایی کافی نیست و باید دانش و نوآوری در سازوکار های اداره شهر نیز به کار گرفته شود.

وی در تشریح مفهوم شهر دانش بنیان گفت: شهر دانش بنیان شهری است که در آن دانش، سرمایه انسانی و نوآوری به صورت نظام مند و با بهره گیری از حکمرانی هوشمند، به خلق ارزش اقتصادی، ارتقای کیفیت زندگی و توسعه پایدار شهری منجر می شود.

اختیاری با تأکید بر اینکه حرکت به سمت چنین الگویی دیگر صرفاً یک انتخاب لوکس برای شهر ها نیست، افزود: محدودیت منابع، مسائل زیست محیطی، مشکلات خدمات شهری و ضرورت ارتقای آسایش و کیفیت زندگی شهروندان، نیاز به بازنگری در الگو های توسعه شهری را افزایش داده است. ادامه مسیر های گذشته، لزوماً به نتایج متفاوتی منجر نمی شود؛ ازاین رو، مدیران شهری و مسئولان حوزه صنعت باید با رویکردی مبتنی بر دانش و نوآوری به مسائل نگاه کنند.

وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت شرکت های دانش بنیان و دانشگاه ها در حل مسائل شهری، خاطرنشان کرد: هنگامی که مسئله ای در شهر وجود دارد، باید از توان علمی دانشگاه ها، ظرفیت شرکت های فناور و تخصص نیروی انسانی برای یافتن راه حل استفاده کرد. در این رویکرد، تصمیم گیری درباره مسیر توسعه صنایع و فعالیت های اقتصادی نیز باید با توجه به دانش، فناوری، ظرفیت های محیطی و نیاز های واقعی شهر انجام شود.

دبیر شورای راهبری فناوری ها و تولیدات دانش بنیان همچنین بر ضرورت همکاری میان دستگاه های اجرایی و نهاد های اثرگذار در مدیریت شهری تأکید کرد و گفت: تحقق شهر دانش بنیان با عملکرد یک دستگاه یا سازمان به تنهایی امکان پذیر نیست. استانداری، فرمانداری، شهرداری، شورای شهر، دستگاه های متولی صنعت و محیط زیست، دانشگاه ها و سایر اجزای مرتبط باید در یک چارچوب هماهنگ برای تحقق این هدف همکاری کنند.

وی با اشاره به اینکه شکل گیری شهر دانش بنیان به زمان، برنامه ریزی و فرهنگ سازی نیاز دارد، افزود: تغییر رویکرد های مدیریتی و توسعه فرهنگ استفاده از دانش و نوآوری در اداره شهر، از الزامات این مسیر است. نمی توان انتظار داشت که چنین تحولی یک شبه اتفاق بیفتد؛ بلکه باید با مشارکت مستمر نهاد های مختلف، زمینه پیوند میان دانش و مسائل شهری را فراهم کرد.

اختیاری در ادامه، شهر یزد را به عنوان نخستین شهر کشور دارای مصوبه هیئت وزیران در زمینه شهر دانش بنیان معرفی کرد و گفت: در این شهر، فرایند استقرار الگوی شهر دانش بنیان در حال پیگیری است. انتخاب یزد نیز با توجه به ظرفیت های دانشی، برخورداری از زیست بوم نوآوری و امکان استفاده از این ظرفیت ها در حل مسائل شهری صورت گرفته است.

وی با اشاره به ضرورت هماهنگی میان دانشگاه و صنعت در مسیر تحول اقتصادی شهرها، توضیح داد: برای تغییر الگوی توسعه صنعتی، صرفاً محدود کردن برخی فعالیت ها کافی نیست؛ بلکه باید جایگزین های مناسب نیز شناسایی شوند. دانشگاه ها و مراکز علمی می توانند با معرفی فرصت های فناورانه و ظرفیت های تولید محصولات جدید، به صنعت در انتخاب مسیر های توسعه کمک کنند. در کنار آن، نهاد های توسعه ای و مدیریت شهری نیز باید زیرساخت ها و مکان های مناسب را برای استقرار و توسعه فعالیت های جدید فراهم کنند.

معاون سیاست گذاری و توسعه معاونت علمی، تشکیل شورای راهبری با حضور مجموعه های اثرگذار را از الزامات پیشبرد برنامه شهر دانش بنیان دانست و اظهار کرد: تصمیم گیری های مرتبط با توسعه شهری باید در چارچوب اهداف و اولویت های مشخص انجام شود. در این مسیر، لازم است طرح ها و درخواست ها از نظر میزان انطباق با رویکرد توسعه مبتنی بر دانش و نوآوری بررسی شوند و هماهنگی میان دستگاه های مختلف برای اجرای برنامه ها شکل بگیرد.

وی همچنین با اشاره به ضرورت تعریف شاخص های مشخص برای ارزیابی عملکرد شهر ها گفت: پایش شهر دانش بنیان باید بر مبنای شاخص هایی انجام شود که ابعاد مختلف توسعه را پوشش می دهند. این شاخص ها، از جمله زیرساخت ها و سرمایه انسانی، فرایند های مدیریتی و اجرایی و کیفیت زندگی شهروندان را دربر می گیرند. شاخص های مرتبط با شهر های دانش بنیان در معاونت علمی استخراج شده اند و قرار است برای استفاده و بهره گیری شهر های مختلف، در قالب مکاتبه رسمی در اختیار آنها قرار گیرند.

اختیاری در جمع بندی سخنان خود، پیوند زیست بوم شهری و زیست بوم نوآوری را شرط اساسی حرکت به سوی شهر های دانش بنیان دانست و تأکید کرد: این دو زیست بوم نمی توانند به صورت جداگانه فعالیت کنند. ظرفیت های علمی و فناورانه باید در خدمت نیاز های واقعی شهر قرار گیرند و مسائل شهری نیز به فرصتی برای توسعه نوآوری، خلق ارزش اقتصادی و بهبود کیفیت زندگی تبدیل شوند. تحقق این هدف، به همکاری همه اجزای زیست بوم و تغییر نگاه مدیران به فرایند توسعه شهری نیاز دارد.